Nawiązując do materiałów opublikowanych w magazynie Zamawiający nasz Konsultant Michał Goś przybliża zagadnienie strategii zakupów publicznych OECD. Zachęcamy do zapoznania się z artykułem i komentowania.

Działalność zakupowa postrzegana jest dzisiaj jako istotny filar działalności administracji publicznej, a także narzędzie do osiągania celów działalności publicznej, takich jak: równowaga budżetowa, efektywność wydatków publicznych, „zielone zakupy”, przeciwdziałanie globalnym zmianom klimatycznym oraz promocji odpowiedzialnych społecznie dostawców w globalnym łańcuchu dostaw.

Także OECD zauważa wzrost znaczenia zakupów publicznych.

Średnia wielkość rynku zakupów publicznych dla krajów OECD (Organisation for Economic Cooperation and Development) to 12% produktu krajowego brutto i 29% wszystkich wydatków budżetów państw.

OECD jest organizacją międzyrządową, która rozpoczęła działalność 30 września 1961 r. na podstawie Konwencji Paryskiej. Obecnie OECD grupuje 34 państwa.

Podstawowym celem działalności OECD jest promowanie polityki nastawionej na:

  • osiągnięcie możliwie najwyższego, trwałego wzrostu gospodarczego, zatrudnienia oraz standardu życia w państwach członkowskich, przy jednoczesnym utrzymaniu stabilizacji finansowej;
  • przyczynianie się do „zdrowej ekspansji gospodarczej” w państwach członkowskich, jak również w państwach trzecich, co oznacza współdziałanie na rzecz równomiernego rozwoju gospodarczego;
  • promowanie rozwoju handlu światowego, opartego na wielostronnych niedyskryminacyjnych zasadach, zgodnie ze zobowiązaniami międzynarodowymi.

Strategiczne zamówienia publiczne – program OECD

W dniu 2 czerwca 2017 odbyła się w Paryżu konferencja w sprawie strategicznych zamówień publicznych. Spotkanie odbyło się pod patronatem OECD oraz Unii Europejskiej.

Konferencję otworzył Sekretarz Generalny OECD Angel Gurria wraz z Elżbietą Bieńkowską, Komisarz ds. rynku wewnętrznego, przemysłu, przedsiębiorczości i MŚP. Uczestnicy przedstawiali referaty dotyczące zapewnienia trwałych, innowacyjnych i społecznie odpowiedzialnych rozwiązań w obszarze zakupów publicznych.

Strategiczne zakupy to takie, które realizują strategiczne cele państw związane z jego długoterminowym rozwojem. Strategiczne cele to zrównoważona gospodarka, inkluzywne społeczeństwo oraz – a nawet przede wszystkim – ochrona środowiska. Strategiczny cel zakupów publicznych to również zwiększenie udziału w nich małych i średnich przedsiębiorstw (SME).

Podkreśla się, że SME stanowią 99,7% wszystkich przedsiębiorstw w państwach członkowskich OECD, zatrudniają 60% wszystkich pracowników i wytwarzają 50 do 60% wartości dodanej.

OECD zwraca uwagę, że w wielu krajach celem polityki państwa jest ułatwienie dostępu SME do rynku zamówień publicznych. Strategiczne zakupy powinny otwierać nowe możliwości i umożliwić stawienie czoła rosnącym wyzwaniom w dzisiejszym świecie.

OECD zakupy publiczne rozumie szeroko. Według oficjalnego stanowiska organizacji jest to działalność odnosząca się do zakupu przez rządy i przedsiębiorstwa państwowe towarów, usług i robót budowlanych.

Proces udzielania zamówień publicznych jest sekwencją działań począwszy od oceny potrzeb poprzez przyznawanie zamówień, zarządzanie umowami oraz końcową płatnością.

Strategiczne zakupy publiczne stały się nieodzownym narzędziem dla rządów i decydentów. W związku z tym kraje członkowskie coraz częściej uznają, że „zielone zakupy publiczne” mogą być głównym motorem innowacji, dostarczając motywacji do opracowywania produktów i usług przyjaznych środowisku, w szczególności w sektorach, w których nabywcy publiczni stanowią duży udział w rynku, np.: w budownictwie, usługach zdrowotnych lub transporcie publicznym.

Zdaniem A. Gurii, strategiczne zamówienia publiczne mogą sprawić, że gospodarki będą bardziej produktywne, sektory publiczne bardziej wydajne, nasze społeczeństwa i gospodarki będą bardziej integracyjne, a wszystkie one są istotnymi warunkami osiągnięcia celów Agendy na rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2030.

W związku z tym Organizacja wspiera rządy w reformowaniu systemów zamówień publicznych poprzez:

  • zapewnienie międzynarodowych standardów w zakresie zamówień publicznych;
  • zapewnienie praktycznych narzędzi, które oceniają systemy zamówień publicznych i przedstawiają propozycje ulepszeń;
  • łączenie doświadczeń wielu społeczności w zakresie zamówień w celu określenia kierunków przyszłych reform;
  • zbieranie przydatnych i wiarygodnych danych w krajach OECD i innych, dotyczących wykonywania zamówień publicznych, a także wpływu zamówień na szersze cele polityki publicznej;
  • opracowanie ram i wskaźników w celu oceny systemów zamówień publicznych, takich jak metodologia oceny systemów zamówień publicznych.

Strategia na rzecz zrównoważonego rozwoju – jak to powinno wyglądać

Nowe sprawozdanie OECD, pt. „Inwestowanie w klimat, inwestycje w rozwój”, określa zakupy publiczne jako główny potencjalny czynnik napędzający innowacje niskoemisyjne w technologii i modelach biznesowych.

Poprzez utworzenie rynku innowacyjnych produktów niskoemisyjnych zamówienia publiczne mogą złagodzić ryzyko podejmowane przez przedsiębiorstwa, które inwestują w przełomowe technologie w celu obniżenia śladu klimatycznego.

OECD i UE wspólnie podejmują wysiłki w celu skutecznej realizacji „zielonych zakupów publicznych”. Przyjęta strategia działania opiera się na sześciu wymiarach:

  1. ustanowienie ram prawnych i zasad dotyczących „zielonych zakupów publicznych” w celu wsparcia i zobowiązania zamawiających do stosowania kryteriów ekologicznych w procedurze udzielania zamówień;
  2. planowanie „zielonych zakupów publicznych”, w tym znajomość zdolności rynkowych i dostępnych rozwiązań technicznych, a także ocena kosztów i korzyści;
  3. wprowadzenie standardów środowiskowych do specyfikacji technicznych, wyboru zamówień i kryteriów udzielania zamówień, a także klauzul dotyczących wykonania umowy;
  4. profesjonalizacja „zielonych zakupów publicznych” i zwiększanie wiedzy oraz umiejętności. Kraje są jednomyślne, że „zielone zakupy publiczne” wymagają specjalistycznej wiedzy i wykwalifikowanych zespołów wielodyscyplinarnych;
  5. podnoszenie świadomości na temat rozwiązań ekologicznych i ich korzyści wśród nabywców, przedsiębiorców i społeczeństwa;
  6. monitorowanie wyników „zielonych zakupów publicznych”.

Prawie wszystkie kraje OECD opracowały strategie w zakresie udzielania zamówień, nagradzające wysiłki na rzecz ochrony środowiska i zachęcające do innowacji, m. in. przez promowanie zmniejszenia zużycia energii, wprowadzenie analizy kosztów cyklu życia produktu lub zachęcania do wprowadzania innowacji przemysłowych o niskiej emisji.

W opinii otwierającego konferencję w Paryżu Angelo Gurii wprowadzenie na szerszą skalę odpowiednich praktyk napotyka jednak rozmaite przeszkody i wyzwania, takie jak:

  1. brak zrozumienia korzyści wynikających ze zrównoważonych zamówień wśród polityków i dysponentów środków finansowych;
  2. brak jasnych definicji czym jest „produkt ekologiczny” lub „społecznie odpowiedzialna usługa”;
  3. zmiana się postrzegania rzeczywistego kosztu zakupu rozumianego jako koszty cyklu życia;
  4. roczne budżety, które nie zachęcają do długoterminowych oszczędności;
  5. ryzyko korupcji.

Komentarz

Przedmiot konferencji i wystąpienia panelistów wyraźnie pokazują, że nadrzędnym celem działalności administracji publicznej powinna być gospodarka opierająca się na koncepcji rozwoju społeczno-gospodarczego w efektywny sposób realizującego zrównoważony rozwój. Oznacza to w długiej perspektywie konieczność ograniczenia roli paliw kopalnych i innych surowców nieodnawialnych i zastąpienia ich przez niskoemisyjne źródła energii.

Przedmiotem troski międzynarodowych ekspertów od zakupów publicznych pozostają przeszkody utrudniające skuteczne wdrażanie „zielonych zamówień publicznych”, takie jak:

  • droższe niż tradycyjne „zielone” produkty i usługi;
  • brak wiedzy fachowej urzędników publicznych w zakresie integracji standardów środowiskowych w procesie udzielania zamówień;
  • brak mechanizmów oceny czy „zielone zakupy publiczne” osiągają swoje cele.

Zdaniem ekspertów Unia Europejska oraz rozwinięte państwa OECD, pretendując do roli światowego lidera w ograniczanie emisji gazów cieplarnianych, dążą do stworzenia gospodarki niskoemisyjnej, rozumianej przede wszystkim jako gospodarka niskowęglowa.

Rezygnacja z węgla postrzegana jest jako instrument wzmacniający konkurencyjność europejskiej gospodarki – szansa uzyskania przewagi konkurencyjnej i wzrostu zatrudnienia (eko-miejsca pracy) .

Prym we wdrażaniu powyższej strategii wiodą kraje posiadające gospodarki nastawione na eksport technologii wysokiej efektywności energetycznej oraz niskoemisyjnych źródeł energii. W samych tylko Niemczech niedługo będzie ok. pół miliona miejsc pracy w OZE.

Liczba miejsc pracy w tym sektorze na świecie to ok. 8 mln, a do 2030 ma powstać ok. 15 mln. Wypada zauważyć, że kraje członkowskie UE i OECD są silnie zróżnicowane pod względem struktury źródeł energii i energochłonności gospodarki.

Rezygnacja z węgla będzie dużym wyzwaniem dla krajów, których sektor energetyczny zdominowany jest przez węgiel. Kraje „nowej UE” – Bułgaria, Estonia, Czechy, Słowacja, Rumunia i Polska – w bliskiej perspektywie poniosą największe koszty – w tym koszty społeczne – dostosowania gospodarek narodowych do standardów niskiej emisyjności.

Korzyści i wzrost gospodarczy generowany dzięki nowym, „zielonym” technologiom mogą pojawić się dopiero w przyszłości. Niemniej w długoterminowej perspektywie zmiany te mogą być korzystne i generować wzrost gospodarczy oraz nowe miejsca pracy.

Mając na uwadze powyższe, należy zgodzić się z poglądem, że polityka klimatyczna Unii Europejskiej to także, a może głównie, polityka ekonomiczna.

Materiał zawiera treści opublikowane w magazynie Zamawiający (numer 24).

Podobne